Reklam Alan? En Üst

Kanatlı Forum


Reklam Alan?
Reklam Alani Ileti Üstü

Gönderen Konu: Broiler Kümeslerinde Kullanılan Altlık Hakkında Herşey  (Okunma sayısı 8824 defa)

0 Üye ve 1 Ziyaretçi konuyu incelemekte.

Çevrimdışı ADMİN

  • Yönetici
  • YÜZBAŞI
  • *****
  • İleti: 431
  • Bilgi Paylaştıkça Çoğalır-- Hadi Paylaşalım
Broiler Kümeslerinde Kullanılan Altlık Hakkında Herşey
« : Temmuz 02, 2012, 09:50:14 ÖS »
TAVUK YETiSTiRiCiLiGiNDE ALTLIGIN KULLANILMASI VE ÖNEMi (DERLEME)

The Importance of Using Litter in Poultry Production

(A Review)

Fatih ATASOY1

1 : Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi Zootekni Anabilim Dalı-ANKARA


ÖZET
Tavukçulukta, özellikle de broylerlerde kullanılan altlık malzemesi ve seçimi üretimi etkileyen önemli faktörlerden biridir. Altlık malzemesinin seçiminde yalıtım ve su emici özelligi yüksek , kuru ve temiz olması, parçalarının sivri ve sert olmaması , ucuz ve kolay temin edilmesi gibi özelliklere dikkat edilmelidir. En çok kullanılan altlık malzemesi odun talasıdır.

Bunun alternatiflerinden bazıları saman, kagıt kırpıntıları, parçalanmıs mısır koçanı ve diatomit olarak sıralanabilir. Altlık malzemesinin birkaç defa üstüste kullanılması bazı arastırıcılar tarafından uygun görülmüsse de normalde bir üretim sonunda altlıgın tümü dısarı atılır ve bir sonraki üretim döneminde yeni altlık malzemesi kullanılır.


GİRİŞ
Diger hayvancılık dallarında oldugu gibi tavuk yetistiriliginde de verimlilik, en uygun teknik bilgilere dayalı teknolojinin kullanılmasına baglıdır. Nitekim, teknolojiden yararlanan ve verimli üretim yapan ülkeler et, yumurta ve civciv pazarına hakim durumdadır. Broyler yetistiriciliginin tamamı ve
damızlık yetistiriciliginin çogu altlıklı kümeslerde yürütülmektedir. Özellikle broyler üretiminin
dünyada yogun ve yaygın sekilde yürütülen üretim dalı oldugu göz önüne alındıgında altlıgın önemi daha iyi anlasılmaktadır. Yer tavukçulugu için önemli olan altlık olumlu yanları ile birlikte kümes ve iklim kosullarına baglı olarak üretim sırasında büyük olumsuzluklar da olusturmaktadır.


ALTLIK VE ÖZELLİKLERİ

Altlık
Yer tavukçulugunda kondüksiyon yolu ile ısı kaybının önlenmesi ve tavuklara dogal davranısları olan esinme imkanının saglanabilmesi amacıyla zemine esnek, suyu emme özelligi olan bir madde serilir ki buna altlık denir. Kümeslerde altlık kullanılmasının temel nedeni tabanda ısı izolasyonunun
saglanmasıdır. Genellikle bir dönem boyunca kullanılan altlık kümes, daha sonraki döneme
hazırlanırken degistirilir.


Altlıgın Özellikleri

İyi bir altlık kuru, temiz olmalı ve kokusu hayvanı rahatsız etmemelidir. Yumusak ve sıkısabilir nitelikte, yani esnek olmalıdır. Altlık malzemesini olusturan parçaların orta irilikte olmasına dikkat
edilmelidir. Çok küçük parçalı altlıklar özellikle kümes içi hareketler sonucu toz haline gelerek solunum yolu hastalıklarına yol açabilir. Nitekim sivri, sert ve keskin kenarlı parçalar bir taraftan hayvanların tabanlarında yaralara sebep olurken, diger taraftan esinme sırasında dökülen yemle birlikte yenerek yemek borusunda tahrisler yapabilir. Altlıkların herhangi bir kimyasal madde ve
ilaçla bulasmıs olmaması ve bit ve benzeri canlılar içermemesi de önemlidir.

Ayrıca altlık iyi bir yalıtkan olmalı yani ısı geçirgenligi az, su emme özelligi yüksek olmalıdır. Bu özellik çabuk kuruyabilme özelligi ile beraber bulunmalıdır. Aksi halde altlık yalıtım yetenegini çabuk kaybeder. Altlık malzemesi seçiminde, yetistirme dönemi sonunda kümesten bosaltıldıgında altlıgın gübre olarak kullanılabilecek nitelikte olmasına da dikkat edilmelidir. Bu malzemelerin arasında ucuz ve temini kolay olan tercih edilmelidir.


Yaygın Olarak Kullanılan Altlık Malzemeleri

Tavukçulukta yaygın olarak kullanılan altlık kaba odun (planya) talasıdır. Kaba odun talası yalıtım özelligi iyi olan bir malzemedir. Ancak yogun broyler yetistiriciligi yapılan bölgelerde temini zorlasmıstır. Bazı bölgelerde kıs mevsiminde yakıt olarak da kullanılmaktadır. Bu durum talasın pahalıya temin edilmesine sebep olmaktadır. Bu nedenle iyi bir altlık malzemesi olan talas yerine baska malzemeler aranmaktadır. Bunlardan biri samandır. Yapılan arastırma sonuçları kaliteli
samanın altlık olarak talasa benzer nitelikte oldugunu ortaya koymustur (5). Altlık olarak
kullanılan en iyi saman bugday samanıdır. Samanın makinada iki defa dograndıktan sonra
altlık olarak kullanılması uygundur. Dogranmıs samanın altlık olarak ezilmis samandan daha iyi oldugu bildirilmektedir (10). Herhangi bir küflenme ihtimaline karsı samanı dogramadan önce 18 lt/ton propionik asitle muamele edilmesi önerilmektedir (3). Saman tozunun da diger altlık malzemeleri ile birlikte kullanılması mümkündür. Hafif olusundan etrafa çabuk dagılması ve su emici özelliginin az olması olumsuz yanlarıdır (18).

Dogranmıs samanın odun talası ile karıstırılarak kullanılması tavsiye edilmektedir. Tahıl üretimi yapan bazı yetistiricilerin çesitli kimyasal maddeleri kullanabilecekleri düsüncesi, tavukçulukta
altlık olarak saman kullanımını olumsuz etkilemektedir (2).

Altlık olarak kullanılan bir baska madde de hızar talasıdır. Ancak asırı toz olusturması, civcivler tarafından yenme ihtimali ve sindirim bozukluguna sebep olabileceginden altlık malzemesi olarak kullanımı uygun görülmemektedir(13). Turba yosunu su emme yetenegi yüksek olan bir malzeme
oldugundan bir zamanlar genis kullanım alanı bulmasına ragmen pahalı ve koyu renkli olması ve kolayca toz haline gelmesi gibi olumsuz yönleri nedeniyle kullanımı uzun sürmemistir. Kagıt  ırpıntıları, kolay temin  edilmesi ve küflenme ihtimalinin az olmasından dolayı iyi bir altlık malzemesi olabilir. Kullanılmıs gazeteler ve matbaa artıkları bu amaç için uygundur. Nemli ortamda altlık
özelligini kaybetmemesi için % 20 odun talası ile karıstırılması uygun görülmüstür (5).

Malone ve Chaloupka (10), Malone ve ark. (11) ve Poyraz ve ark. (18) kagıt parçalarının talasa alternatif olabilecegini bildirmektedirler. Proudfood ve Hulan (20) yulaf kabugunun, Poyraz ve ark. (18) ve Türkoglu ve ark. (21) pirinç kavuzunun oldukça kaliteli altlık olarak kabul edilebilecegini bildirmektedirler. Bunlardan baska parçalanmıs mısır koçanı, taze fındık kabugu, sert çam kabugu ve inorganik bir madde olan diatomit seçenek altlıklar olarak kullanılmaktadır (11, 19, 21).


ALTLIK KULLANIMI

Altlıgın Kümese Yerlestirilmesi

Altlıklı yetistirme sisteminde her dönem sonunda genellikle eski altlık dısarı atılır, kümes iyice yıkanır, dezenfekte edilir ve temiz altlık serilerek yeni bir yetistirme dönemi için kümes hazırlanır. Kümese serilecek altlıgın kalınlıgı mevsim, altlık malzemesinin kalitesi ve kümes tipine göre degisir. Planya talası gibi iyi bir yalıtım ve nem tutma özelligine sahip malzemelerin yaz mevsiminde 5 cm, kıs
mevsiminde 8 - 10 cm kalınlıgında serilmesi önerilmektedir (14). Yaz mevsiminde ısı yalıtımına daha az ihtiyaç olması ve kümeslerin daha iyi havalandırma imkanı bulunmasından dolayı kıs mevsimine göre daha ince altlık kullanılır. Broyler kümesinde 1m2’ lik alana 5 cm kalınlıkta altlık dösenmesi
için ortalama 5 ± 1 kg malzemeye ihtiyaç vardır. Damızlık kümeslerinde yetistirme faaliyeti uzun oldugu için kullanılacak malzeme miktarı daha fazladır (17). Ard arda kullanıldıgı durumlarda altlık kalınlıgı 10 cm’in altında olmaması tavsiye edilmektedir (7). Altlık kalınlıgının yanısıra malzemenin
parça iriligi de dikkate alınır. En uygun parça büyüklügü 0.6 cm olarak önerilmektedir (10).


Altlık Nemi

Altlık Neminin Önemi

Normal bir altlık % 20 - 30 oranında neme sahiptir. Nemin asagı düsmesi halinde civcivlerde dehidrasyon görülür. Artması halinde kümes içindeki havanın nemi artar ve altlıgın yalıtım özelligi bozulur. Ayrıca altlık nem oranı; tüylenme hızı, büyüme, yemden yararlanma, koksidiyoz kontrolü ve kümes içindeki amonyak (NH4) düzeyini etkiler (12,13).


Altlık Nemini Etkileyen Faktörler

Altlık nemi ; havanın ısı ve nemi, kümes zemininin durumu, hayvanların yası, agırlıgı ve sayısı, yem ve su tüketimi, havalandırma, suluk ve yemlik gibi faktörlerden etkilenir.


Havanın Sıcaklıgı ve Nemi

Kümes içindeki sıcaklıgın yükselmesi altlıgın kurumasına yol açar. Çünkü ısınan hava altlıgın nemini çekerek yukarıya dogru yükselir. Kümes içindeki sıcaklık 10°C nin altına düstügünde bakteriyel faaliyetler azalarak küf ve mantar üremesi artar (9).

Kümes zemini genelde beton veya sıkıstırılmıs topraktan yapılmaktadır. Taban suyu seviyesi yüksek olan arazilere yapılan kümeslerde taban iyi direnaj edilmemis ve yagmur suyu için gerekli direnaj yapılmamıs ise altlıgın ıslanması söz konusudur.


Sürüde Yas, Agırlık ve Kapasite
Kümeslerdeki altlıklar dıskı ve suluklardan dökülen su ile ıslanır. Bir tavugun dıskısında % 70 - 80 su bulunur. Genç tavukların altlıklarında nem oranı % 20 - 50, erginlerde ise % 10 - 30 arasındadır. Birim alana düsen tavuk sayısı arttıkça altlıgın ıslanma derecesi de artar. Tavuklar yedigi yemin % 25' i kadar daha fazla dıskı yaparlar. Damızlıklar ve agır ırklarda yem tüketimi fazla oldugundan dıskı miktarı fazladır ve dolayısıyla altlıkları daha çok ıslatırlar (15).


Su ve Yem Tüketimi ( Altlığın Su ve Yem Tüketimine Etkisi)

Tavuklar tükettikleri yemin 2 - 3 katı kadar su tüketirler (1). Ayrıca çevre sıcaklıgı yem tüketimini önemli derecede etkiler. Çevre sıcaklıgı fazla oldugunda yem tüketimi azalır, vücut su tüketimini artırarak, ısı üretimini azaltmaya çalısır. Yemin pelet seklinde olması, yemde suda eriyen mineraller ile tuz ve protein miktarının fazla olması, müshil etkili maddelerin bulunması veya ishal ile seyreden
hastalıklar su tüketimini ve dıskı ile atılan su miktarını artırarak, altlıgın fazla ıslanmasına sebep olur.


Kümes Altlığının Havalandırmaya Etkisi
 
Havalandırma yetersiz oldugunda altlık ıslanır ve kümeste amonyak miktarı artar. Ayrıca koksidiyoz hastalıgına uygun ortam olusur. Gereginden fazla havalandırma altlıgı kurutur, kuru altlık tavukların hareketleri ile ortamdaki toz miktarını artırır. Bu da tavuklarda solunum yolu enfeksiyonlarına
sebep olur. Kümeste normal bir havalandırma ile fazla nem dısarı atılır ve tavuklar için gerekli oksijen de temin edilebilir (11).


Suluk ve Yemlik Etkisi

Kümeslerde tavuk sayısına göre yemlik ve suluk bulundurulur ve her tarafa esit olarak yerlestirilir. Altlıgın en çok ıslandıgı yer sulukların çevresidir. Yemlikler etrafındaki altlık fazla çignenme sonucu sertlesir. Yemlik sayısının yetersiz, yüksekliginin fazla olması ve içindeki yem düzeyinin gerekli seviyede olmaması yemin dökülmesine ve altlıga karısarak küflenmesine sebep olmaktadır.
Sulukların randımanlı çalısması için gerekli hususlara dikkat edilmelidir. Sulugun yüksekligi hayvanın gelismesine paralel olarak ayarlanır, içindeki su seviyesi de devamlı olarak sulugun 1/3' nü geçmeyecek sekilde tutulur (6).




ISLANMIŞ ALTLIĞIN OLUMSUZLUKLARI


Amonyak Olusumu

Tavuk gübresi ile atılan ürik asit; sıcaklık, nem, havalandırma, altlıgın nem miktarı, atılan dıskı miktarı, mevsim, altlık pH'sı ve altlıktaki mikrofloraya baglı olarak amonyaga dönüsmektedir (10). Altlıktaki pH 7' in altına düstügünde amonyak olusumu azalır. ve 8' in üzerine çıktıgında artar (12). Civcivler amonyaga karsı hassastır. Kümes havasında koku ile hissedilmeyen 5 ppm’lik amonyak
miktarı solunum sistemini tahris ederek hastalıklara zemin hazırlar. Kümes içinde uzun zaman kalındıgında 20 ppm’lik amonyak koku ile hissedilebilir. Amonyak miktarının 25 ppm düzeyine çıkması ise canlı agırlık artısını olumsuz etkiler. Hava kesesi yangısına ve bazı viral enfeksiyonlara sebep olabilir. Kümes havasındaki amonyak miktarı 50 -100 ppm arasında iken insan gözüne yakıcı etki yapar ve yasartır. Tavuklarda keratokonjuktivitis ve körlüge yol açabilir (12).

Amonyagın olumsuz etkileri ;

1. Yem tüketiminde azalma
2. Canlı agırlıkta düşüs
3. Solunum yolu enfeksiyonları
4. Karkas kalitesinin düsmesi
5. Gözde konjuktivitis
6. Körlük ve kümes havasındakienfeksiyon etkenlerinin artması

seklinde özetlenebilir (12).


Koksidiyoz

Altlıktaki nem oranının normal seviyede (%20-%30) tutulmasının en önemli amacı koksidiyoz hastalıgını kontrol altına almaktır (9). Koksidiyoz’a karsı ası ile bagısıklık olusmadıgı için bu hastalık etkili ilaçlarla kontrol altında tutulmaya çalısılır. Yer tavukçulugunda civcivlerin büyüme döneminde düsük düzeyde enfeksiyon olusturarak koksidiyoz’a karsı bagısıklık olusturulabilir. Bu amaçla büyüme döneminde (6.haftada) yeme katılan koksidiyostatlar yemden tedrici olarak çıkarılır. Bu uygulamaya 6. haftadan sonra baslanılır ve 10 ila 12 haftalık bir süre devam eder. Böylece yeterli
bagısıklıgın olusması saglanır. Bagısıklıgın olusması, altlık nem oranına baglı olarak koksidiyoz oositlerinin sporlasma hızı ile ilgilidir. Altlık çok kuru ise sporlasma yavaslar. Buna baglı olarak da bagısıklık olusumu yavaslar. Altlık fazla nemli ise sporlasma çok hızlanır ve yemdeki koksidiyostat hastalıgın olusumunu önleyemeyebilir. Eger kümes havasında nem oranı düsük ve altlık çabuk kuruyor ise oositlerin sporlasmasını saglamak için altlıga biraz su serpilerek ıslatılır. Ancak bu isi çok dikkatli yapmak gerekir. Çünkü altlık gereginden fazla ıslatılırsa içindeki çok sayıda sporlasmamıs
oosit hızlı bir sekilde sporlasabilir ve yemdeki koksidiyostat miktarı düsük oldugu için siddetli bir koksidiyoz ortaya çıkabilir. Bu amaçla hergün havanın kuru oldugu saatlerde altlık bir miktar ıslatılarak nem oranının yükseltilmesi uygun olur. Buna ragmen ortaya çıkabilecek koksidiyoz tedavisi için hazırlıklı olmak gerekir. 


Altlık İdaresi İle İlgili Önemli Hususlar

Broyler ve damızlık yetistiriciligi genellikle altlıklı kümeslerde yapılır. Broyler üretimi kısa süren bir üretim sistemidir. Bu sürenin sonunda genellikle kullanılmıs altlık bosaltılarak yeni üretim dönemin de yeni altlık kullanılır. Damızlık yumurta tavugu yetistiriciligi ise iki dönemi kapsar. Yeni altlık kullanmanın maliyeti ve eski altlıkta üremis mikrofloralar dikkate alınarak birinci dönemde
kullanılan altlık degistirilmeden ikinci dönem de kullanılabilir (4). Bu iki dönemi kapsayan ve uzun süren yetistirme sezonunda kullanılan altlık kalın bir tabaka olusturur ve derin altlık olarak  adlandırılır. Eski altlıgın bir kısmı yeni altlık ile karıstırılarak müteakip sürüde kullanılabilir. Karıstırma oranı %20 eski ve %80 yeni olacak sekilde önerilir. Altlıgın yetistirme süresince arada bir Arıstırılma-sı da mümkündür. Optimum çevre sartlarındaki kümeslerde altlıgın nem oranı kıs ve yaz
mevsimlerin de %30 ve %15 olması önerilmektedir (5). Tavuk dıskısının nem oranı % 70 - 80 kadardır. Oysa altlık kalitesini korumak ve yetistirmede basarılı olmak için altlıgın nem oranı % 30' u geçmemesi gerekir. Soguk ve nemli ortamlarda altlıgın nem oranı % 45' i asabilir. Bu durum yumurta ve tüylerin kirlenmesine sebep olur. Islak altlıkta meydana gelen yumaklar tavugun ayak tabanını olumsuz etkiler, gögüs abseleri ve amonyak yanıkları gibi karkas kalitesini düsüren maddi kayıplara sebep olur. Horozlarda döl verimini olumsuz etkiler (15). Altlık nemini düsürmek için iyi
bir havalandırma ile birlikte kümesi ısıtmakta gerekir (1). Bu arada altlık neminin artmasına yol açan sulukların kullanımına da gerekli dikkat gösterilir. Yapılması gerekli önemli hususlar; Civcivler kümese yerlestirildikten sonra suluklara alısmaları için önce suluklardaki su seviyesi yüksek tutulur, sonra düsürülür. Su sızıntısı yapan yerler hemen tesbit ve tamir edilir. Sulukların temizlenmesi
sırasında altlıgın ıslatılmamasına özen gösterilir. Suluklardan dökülen veya sızan su ile ıslanan altlık yenisi ile degistirilir.

Otomatik suluklara geçilmesi ile birlikte civcivlerin büyümelerine parelel olarak suluk seviyesi devamlı ayarlanır. Kümese dısarıdan su girmemesi için gerekli önlemler alınır. Bunun için direnaj v.b isler yapılır. Altlıktan amonyak çıkısını kontrol altına almada fosforik asidin etkili oldugu  Bu amaçla 1 m 2 alana 1.9 lt fosforik asit veya 1.09 kg süperfosfat kullanılması önerilmektedir (6).

Altlık kullanımında bir uygulama da özellikle civcivlerin kümese yerlestirildigi ilk günlerde altlık üzerine kagıt serilmesinin birçok yararları oldugu düsünülmektedir (6). Bu yararlardan bazıları ; Civcivler kagıt üzerinde kolay hareket imkanı bulurlar. Civcivler altlık üzerinde oldugu gibi esinmez
böylece yemlik ve suluklar kirlenmez. Sürü idaresi kolaylasır. Kümeste amonyak miktarı azalır ve amonyagın olumsuz etkileri görülmez. Civcivlerin kagıt üzerinde kalma süresine paralel olarak ası bagısıklıgı olusması artar. Eski altlıgın tamamen degistirilmesi mecburiyeti ortadan kalkar.

Altlık üzerine serilecek kagıdın, tasınma ve serilmesi kolay, su emme kabiliyeti yüksek, dayanıklı, bakteri üremesine uygun olmayan ve civcivlerin rahatça yürüyebilecegi özelliklerde olması gerekir.



Kümeste Aynı Altlıgın Tekrar Kullanılması

Günümüzde broyler yetistiriciliginde, yaygın olmasada kümes altlıkları birkaç dönem için tekrar kullanılmaktadır. Bunun için altlıgın üst tabakası ayrılır ve atılır. Civcivlere ilk iki haftalık bölümde ince bir altlık takviyesi yapılır veya zemin kagıt ile kaplanır. Mekanik veya otomatik havalandırma sistemleri bulunan kümeslerde gerekli önlemler alınarak altlıklar 1 yıl (yaklasık 6 dönem) kullanılabilir.

Bu konuda Jones ve Hagler (7) Kennard ve Chamberland (8) ve Mc Cartney (13) yeni ve kullanılmıs talas altlıkların arasında canlı agırlık, yemden yararlanma ve ölüm oranı yönünden önemli bir fark olmadıgını bildirmislerdir. Parkhurst ve ark. (16), kullanılmıs altlıkta gangrenöz dermatitis şekillendigini, Lovett ve ark. (9), Bacon ve Burdick (3) ise kullanılmıs altlıkta mikotoksijenik mantarlar izole ettiklerini, Coleman (4) aynı altlıgı bes kere üst üste kullanarak iyi performans elde ettigini, Poyraz ve ark. (18) kullanılmıs altlıgın yeni altlıkla kıyaslandıgında daha iyi sonuçların elde
edildigini bildirmislerdir.


Aynı altlıgın tekrar kullanılmasının avantajları söyle sıralanabilir (4) ;

1. İki dönem arasındaki süreyi kısaltarak üretimi artırır.

2. İş gücünden tasarruf edilir.

3. Aynı altlıgın 5 - 6 dönem kullanılması halinde, toplam üretim maliyetinin %3’ ü olan altlık maliyeti %1 civarına düser




Altlıgın tekrar kullanılmasında dikkat edilecek hususlar sunlardır (4) ;

1. Bir önceki sürüde hastalık çıkmıs ise, altlık yeniden kullanılmamalıdır.

2. Kümes ve ekipmanlar iyice dezenfekte edilmeli ve hasereler ile mücadele yapılmalıdır.

3. Çevrede yaygın olarak görülen hastalıklara karsı asılar yapılmalıdır.

4. Havalandırma sistemi ile suluk ve yemlikler iyi ayarlanmalıdır.



HABER SİTEMİZ
www.kanatlihaber.com       

ÜCRETSİZ İLAN SİTEMİZ
www.kanatlimarket.com
FACEBOOK SAYFAMIZ
www.facebook.com/kanatliforum

 

Reklam Alan?